Maglulunsad ang National Bureau of Investigation (NBI) ng malawakang pagsisiyasat sa mga alegadong iregularidad sa pagtatayo at pagpopondo ng New Clark City Sports Complex sa Tarlac, na ginamit noong 2019 Southeast Asian Games. Natuklasan ang mga kahina-hinalang dokumento habang inaayos ang paglilipat ng lupa para sa NBI Academy. Susuriin ang kawalan umano ng pampublikong bidding, paggamit at hindi maayos na pagliliquidate ng bilyun-bilyong pondo, kasama ang P50-milyong cauldron at transaksyon sa Malaysian na kumpanyang MTD Capital Berhad. Mayroon nang espesyal na task force ang NBI para dito, habang binabantayan din ang posibleng impluwensya ng pulitika sa gitna ng kasalukuyang mga pagdinig sa Senado at impeachment trial.

MANILA, Philippines — Nakatakdang magsagawa ang National Bureau of Investigation ng malalimang pagsisiyasat sa umano’y mga iregularidad na may kaugnayan sa pagtatayo at pagpopondo sa New Clark City Sports Complex sa Tarlac, isa sa mga pangunahing pasilidad na ginamit sa pagdaraos ng 2019 Southeast Asian Games. Kabilang sa mga usaping susuriin ang paraan ng pagpapatupad ng proyekto, kawalan umano ng pampublikong bidding, paggamit at pagli-liquidate ng bilyun-bilyong pisong pondo, at ang kontrobersiyal na halaga ng cauldron na itinayo sa loob ng sports complex.

Ayon kay NBI Director Melvin Matibag, natuklasan ng ahensiya ang mga dokumentong may kaugnayan sa proyekto habang inaasikaso ang paglilipat ng 70 ektaryang lupain sa New Clark City mula sa Bases Conversion and Development Authority. Ang naturang lupain ay inilaan para sa pagtatayo ng NBI Academy. Sa pagsusuri umano sa mga papeles na kaugnay ng transaksiyon, napansin ng bureau ang ilang bagay na nangangailangan ng masusing imbestigasyon.

SA IBANG BALITA:

Sinabi ni Matibag na hawak na ng NBI ang mga dokumentong maaaring magsilbing batayan ng pagsisiyasat. Partikular na pagtutuunan ng pansin ang malaking halagang ginamit sa proyekto, ang kawalan umano ng regular na proseso ng bidding, at ang alegasyong may mga pondong nanatiling hindi nali-liquidate. Para sa NBI, sapat ang mga naturang usapin upang suriin kung nasunod ang mga batas, tuntunin sa paggasta ng pamahalaan, at mga patakaran sa pagkuha ng mga kontratista.

Bumuo na ang NBI ng isang espesyal na task force na mangangasiwa sa imbestigasyon. Kabilang dito ang mga tauhan mula sa financial investigation at special action units ng bureau. Makikipag-ugnayan din ang NBI sa Securities and Exchange Commission, Commission on Audit at BCDA upang makuha at mapagtugma ang mga dokumento, rekord ng pananalapi, corporate information at iba pang ebidensiyang maaaring makatulong sa pagtukoy kung nagkaroon ng paglabag.

Bahagi rin ng pagsisiyasat ang umano’y pagbibigay ng humigit-kumulang P10 bilyon sa isang kompanyang Malaysian. Sinusuri kung ang naturang halaga ay nagmula sa isang budget insertion at kung bakit sinasabing hindi ito maayos na nali-liquidate. Hindi pa inilalabas ng NBI ang buong detalye ng mga dokumentong hawak nito, kaya inaasahang magiging mahalagang bahagi ng imbestigasyon ang pagtukoy sa eksaktong daloy ng pera, mga pumirma sa mga kasunduan, at mga tanggapang nag-apruba sa bawat hakbang ng proyekto.

Noong panahon ng pagpapaunlad sa New Clark City Phase 1A, pumasok ang BCDA sa isang joint venture agreement sa MTD Capital Berhad. Naging kontrobersiyal ang kasunduan dahil sa naunang hindi paborableng legal na opinyon mula sa Office of the Government Corporate Counsel noong Enero 2018. Ang naturang opinyon ay nagbigay-diin sa mga posibleng legal na balakid sa plano, bagay na nagbukas ng mga tanong tungkol sa paraan ng pagbuo at pagpapatupad ng kasunduan.

Gayunman, noong Oktubre 2018, nagsagawa ng panibagong pagsusuri ang tanggapan ng government corporate counsel sa pamumuno noon ni Elpidio Vega. Sa pagsusuring iyon, nalampasan umano ang mga legal na hadlang at nabigyan ng daan ang pagpapatuloy ng joint venture agreement. Ang pagkakaiba ng mga naging legal na pagsusuri ay kabilang sa mga posibleng aspektong maaaring himayin upang malaman kung may sapat na batayan ang mga naging desisyon ng mga opisyal.

Ipinagtanggol naman ni dating BCDA president Vince Dizon, na kalaunan ay naging kalihim ng Department of Public Works and Highways, ang pagpapatupad sa proyekto. Iginiit niyang naging maayos, transparent at naaayon sa mga umiiral na patakaran ang proseso. Sa kabila nito, inaasahang rerepasuhin ng NBI ang mga kasunduan at kaugnay na dokumento upang magkaroon ng independiyenteng pagtatasa sa legalidad at kaayusan ng proyekto.

Batay sa mga naunang ulat, unang layunin ng MTD Capital Berhad na magtayo ng mga gusaling opisina sa New Clark City. Iginiit umano ng pamahalaan na isama sa proyekto ang mga pasilidad na pampalakasan bilang paghahanda sa pagho-host ng Pilipinas sa 2019 SEA Games. Kalaunan ay iniulat na nakakuha ang kompanya ng P9.5-bilyong pautang mula sa Development Bank of the Philippines.

Kasama sa mga alegasyong nais siyasatin ang posibilidad na idinisenyo ang estruktura ng kasunduan upang hindi na dumaan sa karaniwang pampublikong bidding. Mahalagang matukoy sa imbestigasyon kung may legal na eksepsiyong pinahihintulutan sa naturang joint venture, kung nasunod ang mga kinakailangang kondisyon, at kung naprotektahan ang interes ng pamahalaan. Ang kawalan ng bidding ay hindi awtomatikong patunay ng katiwalian, ngunit maaari itong maging seryosong usapin kung mapatutunayang sadyang iniwasan ang mga panuntunang naglalayong tiyakin ang patas na kompetisyon at tamang paggamit ng kaban ng bayan.

Muling bubusisiin din ang P50-milyong cauldron sa sports complex. Umani ito ng batikos noong 2019 dahil sa mataas na halaga nito, lalo na kung ihahambing sa iba pang pangangailangan ng mga atleta at sa gastusin sa pagdaraos ng palaro. Ipinagtanggol noon ni Senador Alan Peter Cayetano ang presyo ng cauldron bilang bahagi ng halagang kinakailangan upang maisakatuparan ang disenyo ng yumaong Pambansang Alagad ng Sining sa Arkitektura na si Francisco Mañosa.

Pinamunuan noon ni Cayetano ang Philippine Southeast Asian Games Organizing Committee o PHISGOC. Ginampanan niya ang naturang tungkulin habang nagsilbi rin bilang kalihim ng Department of Foreign Affairs at, kalaunan, bilang speaker ng House of Representatives. Dahil dito, naging sentro siya ng mga tanong tungkol sa pamamahala, paglalaan ng pondo at pananagutan sa paghahanda para sa SEA Games.

Naging kontrobersiyal din ang kabuuang badyet para sa palaro. Ang orihinal na P7.5 bilyon ay unang inilagay sa badyet ng Department of Foreign Affairs kahit hindi pangunahing mandato ng ahensiya ang pagdaraos ng mga paligsahang pampalakasan. Natuklasan ang naturang alokasyon sa deliberasyon ng Senado para sa 2019 national budget. Kalaunan ay ibinaba ang halaga sa P5 bilyon at inilipat sa Philippine Sports Commission, ang ahensiyang may mas direktang mandato sa pagpapaunlad at pangangasiwa sa sports.

Nagdagdag din ang Office of the President ng P1 bilyon mula sa contingency fund upang suportahan ang paghahanda at pagdaraos ng SEA Games. Bukod dito, nakatanggap ang PHISGOC, isang pribadong pundasyon, ng P1.5 bilyong pampublikong pondo bilang tulong-pinansiyal. Ang paglipat ng malaking halaga sa isang pribadong organisasyon ay kabilang sa mga transaksiyong maaaring suriin upang matiyak kung may sapat na safeguards, wastong dokumentasyon at malinaw na accounting sa paggamit ng pera.

Sa kabila ng mga kontrobersiya, ipinahayag noon ni dating pangulong Rodrigo Duterte na hindi sangkot si Cayetano sa katiwalian. Gayunman, hindi nito tuluyang napigil ang mga panawagan para sa mas malawak na pagsusuri sa mga gastusin at kontratang may kaugnayan sa palaro. Ang kasalukuyang hakbang ng NBI ay maaaring magbigay ng panibagong pagkakataon upang sagutin ang mga tanong na nanatiling hindi ganap na nalilinaw mula noong 2019.

Hindi pa pinapangalanan ni Matibag ang sinumang partikular na opisyal o pribadong indibidwal bilang posibleng respondent o pangunahing paksa ng imbestigasyon. Binigyang-diin ng NBI na ibabatay nito ang mga susunod na hakbang sa mga dokumento at ebidensiyang makakalap. Sa yugtong ito, ang mga usaping binanggit ay nananatiling mga alegasyong kinakailangang patunayan sa pamamagitan ng patas at masusing proseso.

Nagpahayag naman ng pagkabahala sina Alan Peter at ang kaniyang kapatid na si Senadora Pia Cayetano sa pagkakataon at paraan ng pag-aanunsiyo sa imbestigasyon. Para sa magkapatid, maaaring maiugnay ang hakbang sa naunang pagtatanong ni Alan Peter sa kahilingan ng NBI chief na ipagpaliban ang pagharap nito sa Senado upang makadalo sa isang symposium sa Bangkok, Thailand.

Lumabas ang usapin habang nagpapatuloy ang pagdinig kaugnay ng impeachment trial ni Vice President Sara Duterte. Hinamon ni Alan Peter ang NBI na ituloy ang imbestigasyon at ilabas ang buong katotohanan. Ipinahayag naman ni Pia ang pangambang maaaring magamit ang mga pahayag tungkol sa pagsisiyasat bilang paraan ng paglalagay ng presyon sa mga senador na gumaganap bilang mga hukom sa impeachment proceedings.

Dahil sensitibo ang panahon ng pag-aanunsiyo, inaasahang tututukan hindi lamang ang nilalaman ng imbestigasyon kundi pati ang pagiging malaya at walang kinikilingan ng NBI. Kailangang tiyakin ng bureau na ang proseso ay hindi maiimpluwensiyahan ng pulitika, personal na alitan o mga hiwalay na usapin sa Senado. Mahalaga ring bigyan ng pagkakataon ang lahat ng taong maaaring mabanggit sa mga dokumento na maiharap ang kanilang paliwanag at ebidensiya.

Sa pagtatapos ng pagsisiyasat, inaasahang tutukuyin ng NBI kung may sapat na batayan upang magsampa ng mga kasong kriminal o administrative laban sa sinumang responsable. Maaari ring magrekomenda ang bureau ng karagdagang audit, pagbawi sa mga pondong hindi maipaliwanag, o pagbabago sa mga patakaran para sa mga joint venture at malalaking proyektong pinopondohan ng pamahalaan.

Ang imbestigasyon sa New Clark City Sports Complex ay hindi lamang nakatuon sa halaga ng cauldron o sa isang kompanyang dayuhan. Mas malawak nitong sasaklawin ang paraan ng pagpapasya ng mga ahensiya, pag-apruba sa mga kontrata, paghiram ng pondo, paglipat ng badyet at pag-uulat sa paggamit ng pera ng bayan. Hangga’t walang pinal na resulta ang pagsisiyasat, mananatiling mahalaga ang pag-iingat sa paghusga at ang pagsunod sa karapatan ng lahat sa due process.

NBI Probe sa New Clark City: Tunay na Paghahanap ng Katotohanan o Bagong Yugto ng Pulitikang Bangayan?

Sa gitna ng tumitinding init ng pulitika sa bansa, muling naging sentro ng usapan ang anunsiyo ng National Bureau of Investigation (NBI) na magsasagawa ito ng malawakang pagsisiyasat kaugnay ng mga alegadong iregularidad sa New Clark City Sports Complex na ginamit noong 2019 Southeast Asian Games. Ang usapin ay agad na nakatawag ng pansin hindi lamang dahil sa laki ng pondong sangkot, kundi dahil na rin sa timing ng imbestigasyon na naganap sa panahong mataas ang tensiyon sa pagitan ng ilang institusyon ng gobyerno at mga personalidad na kabilang sa oposisyon o may ibang posisyong pampolitika.

Ayon sa NBI, may mga dokumentong natuklasan na umano’y naglalaman ng mga kuwestiyonableng detalye hinggil sa proseso ng pagkuha ng kontrata, paggamit ng pondo, liquidation ng gastusin, at iba pang transaksiyong may kaugnayan sa proyekto. Kabilang sa mga muling nabigyang-pansin ang kontrobersiyal na P50-milyong cauldron at ang diumano’y pakikipag-ugnayan sa mga pribadong kumpanya na naging bahagi ng pagpapatupad ng proyekto. Dahil dito, maraming sektor ang nananawagan ng malinaw, masinsinan, at patas na imbestigasyon upang matukoy kung may nalabag na batas o kung maayos na naisagawa ang lahat ng proseso.

Gayunman, kasabay ng panawagang pananagutan ay ang lumalakas ding hinala ng ilan na maaaring may halong pulitika ang mga kasalukuyang hakbang ng ilang ahensiya ng pamahalaan. Sa mata ng ilang mamamayan, hindi maiiwasang ikonekta ang mga nagaganap na imbestigasyon sa mas malawak na bangayang pampolitika na matagal nang umiiral sa bansa. May mga nagtatanong kung bakit tila nagkakasunod-sunod ang mga kaso at pagsisiyasat laban sa ilang personalidad na itinuturing na kritiko ng administrasyon o may kaugnayan sa nakaraang liderato. Dahil dito, nabubuo ang persepsyon ng ilan na maaaring ginagamit ang mga institusyon ng gobyerno bilang bahagi ng mas malawak na tunggaliang pampolitika.

Subalit mahalagang tandaan na ang persepsyon at alegasyon ay hindi pa katumbas ng katotohanan. Sa ilalim ng batas, ang bawat imbestigasyon ay kailangang dumaan sa wastong proseso at nakabatay sa ebidensiya. Ang pagsisimula ng pagsisiyasat ay hindi nangangahulugang may kasalanan na ang sinuman. Hanggang wala pang pinal na desisyon mula sa mga kinauukulang ahensiya o hukuman, nananatiling may presumption of innocence ang lahat ng taong nadadawit sa usapin.

Ang mas mahalagang tanong ngayon ay kung magiging independiyente ba ang imbestigasyon. Kung maipapakita ng NBI at iba pang institusyon na ang kanilang mga aksiyon ay nakabatay lamang sa dokumento, financial records, audit findings, at iba pang ebidensiya, maaaring mapalakas nito ang tiwala ng publiko sa proseso ng hustisya. Ngunit kung magkakaroon ng pagkukulang sa transparency o tila magiging piling personalidad lamang ang sasailalim sa pagsusuri, hindi maiiwasang lumawak ang mga pagdududa ng mamamayan.

Para sa maraming Pilipino, hindi lamang ito usapin ng isang sports complex o ng mga gastusin noong SEA Games. Isa rin itong pagsubok sa kakayahan ng mga institusyon na patunayan na sila ay nagsisilbi sa batas at hindi sa anumang interes pampolitika. Sa panahong mabilis kumalat ang impormasyon at opinyon sa social media, lalong nagiging mahalaga ang malinaw na komunikasyon, bukas na paglalabas ng dokumento, at patas na pagtrato sa lahat ng panig.

Sa huli, ang tunay na makasasagot sa mga tanong ng publiko ay hindi haka-haka kundi matibay na ebidensiya. Kung may paglabag, dapat managot ang sinuman anuman ang kanilang katayuan o panig sa pulitika. Ngunit kung walang sapat na batayan ang mga alegasyon, dapat ding malinaw na maipakita ito upang hindi masira ang reputasyon ng mga taong sangkot. Ang pinakamahalaga ay mapanatili ang integridad ng mga institusyon at ang tiwala ng mamamayan sa proseso ng batas, sapagkat dito nakasalalay ang kredibilidad ng demokrasya at ng pamahalaan mismo. / aptikons