Isang 9-palapag na gusali na itinatayong condo-hotel sa kanto ng Teodoro Street at Oak Street, Barangay Balibago, Angeles City ang gumuho bago mag-umaga noong Mayo 24, 2026, na nagdulot ng pagkamatay ng 20 katao at pagliligtas sa 27 iba pa. Ayon sa Bureau of Fire Protection (BFP), patuloy pa rin ang paghahanap at paglilikas ng mga labi; nitong Martes, tatlo pang bangkay ang nakuha mula sa mga guho, kasama rito sina Emmanuel Bonanzia Marcos at Renante Marcelino Pastor. Wala pang opisyal na pangalan na ibinigay ang mga awtoridad para sa nasabing gusali habang isinasagawa pa rin ang paglilinis ng lugar at pagberipika sa pagkakakilanlan ng iba pang mga biktima.

PAMPANGA, ANGELES CITY, Philippines — Isang nakapangingilabot at nakagagalit na pangyayari ang muling umusbong sa ating bayan—ang pagguho ng isang 9-palapag na gusali na kasalukuyang itinatayo bilang isang condo-hotel sa kanto ng Teodoro Street at Oak Street, Barangay Balibago, Angeles City. Hanggang ngayon, wala pang opisyal na pangalan na ibinibigay ang mga awtoridad sa nasabing estruktura, ngunit ang pangalan nito ay wala nang halaga kumpara sa dami ng buhay na nawala at nasira dahil sa tila kapabayaan at kakulangan sa pagbabantay.

Ayon sa pinakahuling ulat ng Bureau of Fire Protection (BFP), umabot na sa 20 katao ang kumpirmadong nasawi sa trahedyang ito. Bago pa man matapos ang operasyon noong Martes, nakahukay na naman ang mga tagasagip ng tatlo pang bangkay mula sa mga natabunang durog na bato at bakal—dalawa rito ay nakilala na sina Emmanuel Bonanzia Marcos at Renante Marcelino Pastor, habang patuloy pa ang pagkilala sa iba pa. Labindalawampu’t pitong (27) tao lamang ang nakuha nang buhay, isang napakaliit na bilang kumpara sa dami ng mga naipit na kasama sa loob noong gumuho ito bago mag-umaga ng Mayo 24, 2026.

Ang tanong ng bawat mamamayan: PAANO ITO NANGYARI? Ito ay hindi lamang simpleng aksidente. Ito ay resulta ng posibleng pagmamadali, pagtipid sa materyales, kakulangan sa tamang disenyo, o kaya naman ay kawalan ng mahigpit na pagbabantay mula sa mga kinauukulan. Paano nakalusot ang isang proyektong tila hindi sumusunod sa tamang pamantayan ng kaligtasan? Sino ang mga inhinyero, arkitekto, at mga opisyal na pumayag na ituloy ang pagtatayo nito kahit may mga palatandaan na hindi ito ligtas?

Ang mga taong namatay ay mga manggagawang umaasa lamang na kumita ng makakain para sa kanilang pamilya. Sila ay nagtiwala na ang lugar na kanilang pinagtatrabahuhan ay ligtas at matibay. Ngunit ano ang kanilang tinanggap? Isang gusaling gumuho na parang gawa lamang sa mga barahong materyales, na parang walang dumaan sa masusing pagsusuri at pagsubaybay. Nakapapagalit isipin na habang ang mga may-ari at namumuhunan ay naghahabol ng kita at pagtatapos ng proyekto, ang kaligtasan ng mga tao ay tila naging pangalawa lamang at hindi binigyang halaga.

At higit na nakadidismaya ang bagay na ito: hanggang ngayon, wala pang malinaw na pananagutan. Wala pang pangalan ang gusali, wala pang pangalan ang mga may-ari, at wala pang sinasagot na opisyal kung bakit ito nangyari. Ang lahat ay tila naghihintay lamang, habang ang mga pamilya ng 20 na namatay ay nagluluksa at naghahanap ng katarungan. Ang mga awtoridad ba ay sapat na ang ginagawang pagkilos, o naghihintay lamang ba silang mawala ang isyu at makalimutan na ito ng taong-bayan?

Ang ganitong mga pangyayari ay paulit-ulit na lamang nating nakikita—mga gusaling gumuguho, mga tulay na nasisira, mga proyektong peke at hindi matibay. Kailan ba titigil ang ganitong kalakaran? Kailan ba magiging prayoridad ang kaligtasan kaysa sa kita at kapangyarihan? Ang insidenteng ito sa Angeles City ay dapat magsilbing matinding babala: KUNG HINDI TATAAS ANG ANTAS NG PAGSUSURI AT PAGPAPATUPAD NG BATAS, HIGIT PA NANG BUHAY ANG MAGSASAKRIPISYO SA HINAHARAP.

Hindi sapat ang paglilista lamang ng mga namatay at nailigtas. Hindi sapat ang simpleng paumanhin. Ang hinihingi ng taong-bayan ay katarungan at pananagutan. Dapat mapanagot ang lahat ng may kinalaman—mula sa mga nagpatayo, mga nagdisenyo, hanggang sa mga opisyal na pumayag at nagpatunay na ligtas ang gusaling ito. Ang dugo ng 20 biktima ay hihingi ng sagot, at hindi dapat pahintulutan na matapos lamang ito sa ulat ng mga nasawi at nawala.

Ayon sa mga awtoridad, naganap ang trahedya bandang alas-3:00 ng umaga habang mahimbing na natutulog ang tinatayang 30 hanggang 40 construction workers sa loob ng gusali. Ang naturang istruktura, na sinimulang itayo noong 2020 at nasa huling yugto na ng konstruksyon, ay nakatakdang gawing hotel o apartelle.

Dahil sa biglaang pagguho, nadamay din ang isang kalapit na apartelle at nagdulot ng pagkawala ng kuryente sa lugar. Inilarawan ng Bureau of Fire Protection (BFP) ang insidente bilang isang “pancake collapse,” kung saan nagpatung-patong ang mga palapag ng gusali, dahilan upang maging napakahirap at mapanganib ang operasyon ng mga rescuer.

Agad na inilunsad ang malawakang search and rescue operation sa ilalim ng Unified Command System na pinamunuan ni Angeles City Mayor Carmelo Lazatin II. Nakibahagi sa operasyon ang iba’t ibang ahensya ng gobyerno kabilang ang Department of Public Works and Highways (DPWH), Metropolitan Manila Development Authority (MMDA), Philippine National Police (PNP), Bureau of Fire Protection (BFP), at mga disaster response teams mula sa iba’t ibang lokal na pamahalaan.

Nagpadala ang DPWH ng mabibigat na kagamitan tulad ng crane, backhoe, dump trucks at iba pang engineering personnel upang tumulong sa paghahanap sa mga biktima. Gumamit din ng thermal drones at life-detection equipment ang mga rescuers upang matukoy kung may mga buhay pang nakabaon sa ilalim ng mga gumuhong konkretong bahagi ng gusali.

Sa mga unang oras ng operasyon, mahigit dalawang dosenang indibidwal ang nailigtas at dinala sa ospital para sa paggamot. Gayunman, habang lumilipas ang mga araw, patuloy ring nadaragdagan ang bilang ng mga nasasawi habang isa-isang nahuhukay ang mga katawan mula sa ilalim ng mga debris.

Kabilang sa mga nasawi ang isang 65-anyos na turistang Malaysian na may kapansanan na naipit sa katabing hotel na tinamaan ng pagguho. Ayon sa mga rescuer, nakakausap pa nila ang biktima sa pamamagitan ng telepono habang siya ay nakabaon sa mga guho, ngunit pumanaw ito bago pa man siya tuluyang mailigtas.

Noong Hunyo 2, inanunsyo ng mga awtoridad ang pagtatapos ng search and rescue phase matapos wala nang matukoy na senyales ng buhay ang kanilang life-detection equipment. Mula rito ay lumipat na ang operasyon sa recovery phase para hanapin ang mga natitirang nawawala.

Samantala, nagsagawa na ng hiwalay na imbestigasyon ang lokal na pamahalaan ng Angeles City, DPWH at PNP upang matukoy ang sanhi ng pagguho ng gusali. Kabilang sa mga sinusuring posibleng dahilan ang kalidad ng konstruksyon, kondisyon ng lupa, pagsunod sa building regulations, at posibilidad ng paggamit ng substandard na materyales.

Nagpahayag naman ng pagkabahala ang Institute for Occupational Health and Safety Development (IOHSAD), na nanawagan para sa masusing at transparent na imbestigasyon. Iginiit ng grupo ang kahalagahan ng pananagutan sa anumang mapatutunayang paglabag sa mga pamantayan ng kaligtasan sa paggawa at muling isinulong ang pagpapalakas ng Occupational Safety and Health (OSH) Law upang maiwasan ang mga kahalintulad na trahedya sa hinaharap.

Patuloy namang nakikiramay ang buong bansa sa mga pamilya ng mga nasawi at nawawala habang hinihintay ang resulta ng opisyal na imbestigasyon sa isa sa pinakamalalang insidente ng pagguho ng gusali sa mga nakaraang taon.

Kapabayaan Ang Tunay Na Salarin Sa Pagguho Ng Gusali Sa Angeles!

Nakakapanghina, nakakagalit, at nakakasakit ng puso ang bawat balitang lumalabas tungkol sa trahedyang ito sa Barangay Balibago, Angeles City! Mula hatinggabi ng Lunes hanggang madaling araw ng Martes, apat pang bangkay ang nahukay mula sa mga durog na bato at bakal ng siyam na palapag na gusaling itinatayo pa lamang, at ngayon ay umabot na sa 17 ang kabuuang bilang ng mga namatay. At parang hindi pa ito sapat—tatlo pang tao ang nananatiling nawawala, na hanggang ngayon ay nakabaon pa rin sa ilalim ng mga labi habang patuloy ang paghahanap at paglilinis ng mga awtoridad.

Ayon sa ulat ng Bureau of Fire Protection, sunod-sunod ang naging pagkuha sa mga bangkay: una ay alas-onse at dalawampu ng gabi, sumunod ang isang lalaki ng ala-una at limampu’t anim, kasunod naman ang isang babae ng alas-dos at pito na magkatabi pang natagpuan sa gitna ng pagkawasak, at ang pinakahuli ay nakuha lamang ng alas-kuwatro at walo ng umaga. Ilang oras silang nagtrabaho, ilang oras silang naghintay, ilang oras silang nagdusa mga taong may pamilya, may pangarap, at umaasa sa kabuhayan mula sa pagtatayo ng gusaling ito, na ngayon ay naging kanilang libingan na lamang.

Ngunit tanungin natin ang ating mga sarili: bakit ito nangyari? Ang gusaling ito ay hindi pa tapos, hindi pa bukas sa publiko, at dapat ay sinusunod ang lahat ng pamantayan at alituntunin sa pagtatayo. Pero paanong bigla na lamang itong gumuho bago sumapit ang bukang-liwayway noong Mayo 24? Sino ang may pananagutan? Sino ang tumingin lamang sa kita at bilis ng paggawa kaysa sa kaligtasan ng mga manggagawa? Sino ang nagpalusot sa mga mahihinang materyales o maling paraan ng pagbuo na naging dahilan kung bakit sa isang iglap ay gumuho ang lahat ng ito at nagdulot ng napakaraming buhay na nawala?

Masakit isipin na hanggang ngayon, wala pa ring malinaw na sagot. Hindi pa inilalabas ang mga pangalan ng mga bagong biktima habang inaayos pa ang mga opisyal na rekord, at habang patuloy ang paghahanap sa mga natitira pang nawawala, tila napakabagal ng pagkilos upang mahanap ang tunay na salarin. Nakikita natin ang pagsisikap ng mga tagapagligtas na nagtatrabaho sa ilalim ng matinding init, sa gitna ng panganib na baka muling gumalaw o gumuho ang natitirang bahagi ng gusali, at sa kabila ng bigat ng damdamin sa bawat bangkay na kanilang nahuhukay. Sila ang mga bayani sa gitna ng trahedyang ito, ngunit hindi sapat ang kanilang pagsisikap kung hindi hahanapan ng pananagutan ang mga taong nagpabaya, nagkulang, o sadyang lumabag sa mga batas at patakaran ng pagtatayo.

Ang bawat buhay na nawala ay hindi lamang numero sa isang ulat. Ang bawat isa sa kanila ay ama, ina, anak, kapatid, o kaibigan na pinahahalagahan ng kanilang mga mahal sa buhay. Ang bawat buhay na nawala ay isang patunay ng malaking pagkukulang at kapabayaan na hindi dapat hayaan lamang na makalipas nang walang nararapat na pananagutan. Habang patuloy ang paghahanap at paglilinis, habang patuloy na lumalaki ang bilang ng mga namatay, nararapat lamang na itanong nating lahat: hanggang kailan tayo magpapakampante sa ganitong mga pangyayari? Hanggang kailan tayo magpapabaya sa kaligtasan ng mga taong nagtatayo ng ating mga gusali at imprastraktura?

Ang trahedyang ito ay hindi lamang aksidente. Ito ay resulta ng kawalan ng pag-iingat, kawalan ng wastong pagsusuri, at kawalan ng takot sa kahihinatnan ng kapabayaan. Ang 17 na namatay at ang tatlong nawawala ay sapat na dahilan upang gisingin ang ating kamalayan at igiit nating lahat: dapat may managot, dapat may parusa, at dapat siguraduhin na hindi na muling mangyayari ang ganitong kalunos-lunos na pangyayari sa hinaharap. Ang kanilang pagkawala ay hindi dapat mawala lamang sa alaala—ito ay dapat maging simula ng mas mahigpit na pagpapatupad ng batas, mas masusing pagsusuri sa lahat ng itinatayong gusali, at mas mataas na pagpapahalaga sa buhay ng bawat manggagawang Pilipino.