Sa bawat pagdaan sa NLEX, SLEX, o Skyway, ang simpleng tunog ng RFID scanner ay tanda ng perang lumalabas mula sa bulsa ng mamamayan at pumapasok sa kaban ng mga pribadong kumpanya. Bagama’t mahalaga ang mga expressway sa pag-unlad, lumalalim ang katanungan ng marami: patas pa ba ang sistemang umiiral ngayon? Itinayo gamit ang pondo at lupa ng bayan, ang mga kalsadang ito ay naging malaking negosyo kung saan bilyun-bilyong piso ang kinikita taon-taon ng mga operator — habang ang ordinaryong motorista ay pasan ang pabigat na singil sa gitna ng mahal na pamumuhay. Ang usapin ay hindi lamang tungkol sa pera, kundi ng prinsipyo: hanggang kailan pagkakakitaan ng iilan ang imprastrakturang pag-aari at dapat na naglilingkod sa sambayanan?

Sa tuwing dumadaan ang isang motorista sa NLEX, SLEX, o Skyway, isang simpleng tunog lamang ang maririnig mula sa RFID scanner. Ngunit sa likod ng bawat beep na iyon ay may perang lumalabas mula sa bulsa ng mamamayan at pumapasok sa kaban ng mga pribadong korporasyon.

Ang tanong ngayon ng maraming Pilipino ay simple ngunit mabigat. Hanggang kailan?

Hindi maikakaila na mahalaga ang mga expressway sa pag-unlad ng bansa. Pinabilis nito ang biyahe, pinasigla ang kalakalan, at nagbigay ng mas maayos na koneksyon sa pagitan ng mga lalawigan at sentro ng negosyo. Ngunit habang lumilipas ang mga taon, mas maraming motorista ang nagtatanong kung patas pa ba ang sistemang umiiral ngayon.

READ MORE ARTICLES:

• Guro, Natagpuang Patay sa Quinapondan, Eastern Samar sa Unang Araw ng Pasukan, 2 suspek huli
• Ina ni Rene Clert Baterbonia Humihingi ng Katotohanan at Linaw sa Gitna ng mga Ulat sa Pagpanaw ng Anak
• Brgy. Kagawad na Itinuturing na HVI, Timbog sa Buy-Bust Operation sa Leyte
• Unfollow Raffy Tulfo in Action Campaign, Nag-Viral sa Social Media
• ₱1 Trilyonhg Badyet, Pero Handa ba talaga? Ang Malaking Tanong sa Bagongg Kurikulum ng DepEd
• 9-palapag na gusaling itinatayong condo-hotel, gumuho sa Angeles City

Ang masakit na katotohanan ay hindi naman nagsimula bilang pribadong proyekto ang marami sa mga kalsadang ito. Ang NLEX at SLEX ay unang itinayo gamit ang pera ng gobyerno at ng taumbayan. Ang lupaing kinatatayuan ng mga ito ay hindi pag-aari ng mga pribadong kumpanya kundi pag-aari ng sambayanan. Nang maglaon ay isinailalim ang mga ito sa mga concession agreement at public-private partnerships upang pondohan ang rehabilitasyon, pagpapalawak, at modernisasyon.

Sa papel, maganda ang ideya. Ang pribadong sektor ang gagastos sa pagpapagawa at pagpapaunlad habang ang gobyerno ay hindi agad mababaon sa utang. Ngunit sa paglipas ng panahon, tila naging isang napakalaking negosyo ang mga expressway kung saan ang mamamayan ang walang tigil na nagbabayad.

Araw-araw, daan-daang libong sasakyan ang dumadaan sa mga pangunahing toll roads ng bansa. Milyun-milyong piso ang pumapasok bawat araw at bilyun-bilyong piso ang nalilikom bawat buwan. Ayon mismo sa mga financial reports ng mga operator, umaabot sa mahigit apat na bilyong piso kada buwan ang kabuuang koleksyon mula sa toll fees. Mula rito, tinatayang nasa dalawang bilyong piso ang malinis na kita matapos ibawas ang mga gastusin.

Dalawang bilyong piso kada buwan.

Dalawampu’t apat na bilyong piso kada taon.

At ito ay mula lamang sa ilan sa pinakamalalaking expressway sa bansa.

Dito nagsisimulang mabuo ang galit at pagkadismaya ng maraming motorista. Kung ang mga proyekto ay matagal nang nakapagbayad sa kanilang mga utang, kung ang puhunan ay matagal nang nabawi, bakit tila walang katapusan ang pagtaas ng toll fees? Bakit patuloy ang pagpapalawig ng mga concession agreement? Bakit sa tuwing malapit nang matapos ang kontrata ay tila may bagong dahilan upang muli itong pahabain?

Ito ang bahagi ng usapan na bihirang marinig ng publiko.

Ang mga extension ng concession agreements ay karaniwang ipinapaliwanag bilang paraan upang mabawi ang gastos sa mga bagong proyekto, pagpapalawak ng kalsada, o pag-adjust sa mga pagbabago sa ekonomiya. Legal ito at bahagi ng mga kontratang inaprubahan ng pamahalaan. Ngunit ang legal ay hindi palaging nangangahulugang makatarungan sa pananaw ng ordinaryong mamamayan.

Para sa isang manggagawang araw-araw bumibiyahe mula Bulacan, Cavite, Laguna, o Pampanga, ang toll fee ay hindi lamang simpleng bayarin. Ito ay dagdag na pasanin sa panahon ng mataas na presyo ng pagkain, gasolina, upa, at iba pang pangunahing pangangailangan.

Habang ang mga motorista ay nagkakalkula kung paano pagkakasyahin ang kanilang badyet, ang mga operator naman ay patuloy na nag-uulat ng bilyun-bilyong pisong kita taon-taon.

Masakit isipin na ang mga kalsadang minsang itinayo upang paglingkuran ang publiko ay tila naging gintong minahan ng iilang korporasyon.

Hindi masama ang kumita. Walang masama kung ang isang kumpanya ay kumikita kapalit ng serbisyong ibinibigay nito. Ngunit may hangganan ang pagtanggap ng publiko kapag ang pakiramdam nila ay sila ay nagiging permanenteng pinagmumulan ng kita sa isang sistemang tila hindi na nagtatapos.

Ang mas malaking tanong ay hindi lamang tungkol sa pera. Ito ay tungkol sa prinsipyo. Kung ang mga expressway ay itinayo sa lupang pag-aari ng bayan, kung ang mga ito ay may garantiya ng gobyerno, kung ang trapiko ay halos garantisadong magbibigay ng tuloy-tuloy na kita taon-taon, hanggang saan dapat pahintulutan ang pribadong kontrol? Kailan masasabing sapat na ang kinita? Kailan babalik nang buo sa taumbayan ang mga imprastrakturang ito?

Sa isang bansang marami pa ring pampublikong paaralan ang kulang sa silid-aralan, maraming ospital ang kulang sa kagamitan, at milyun-milyong manggagawa ang sumasahod ng minimum wage, mahirap ipaliwanag kung bakit patuloy na umaagos ang bilyun-bilyong piso mula sa mga bulsa ng mamamayan patungo sa mga pribadong operator.

Marahil ay panahon na upang magkaroon ng mas malalim na pagsusuri at mas malinaw na pananagutan. Hindi sapat ang simpleng paliwanag na “nasa kontrata kasi.” Ang tunay na tanong ay kung ang mga kontratang ito ay patuloy pa ring nagsisilbi sa interes ng sambayanan o nagsisilbi na lamang sa interes ng mga korporasyong kumikita mula rito.

Ang mga expressway ay hindi lamang negosyo. Bahagi sila ng pambansang imprastraktura. Bahagi sila ng buhay ng milyun-milyong Pilipino.

At kung patuloy na tataas ang singil habang patuloy na lumalaki ang kita ng mga operator, darating ang araw na mas maraming mamamayan ang magtatanong:

Hindi ba panahon na upang ang mga kalsadang ito ay tunay nang magsilbi sa bayan kaysa maging walang katapusang pinagkukunan ng tubo ng iilan?

Toll Fee para Kanino? Ang Lumalaking Tanong ng Mamamayan sa Gitna ng Mataas na Presyo ng Bilihin

Sa bawat pagdaan ng isang sasakyan sa NLEX, SLEX, Skyway, CALAX, TPLEX, at iba pang toll roads sa bansa, may isang simpleng paliwanag na madalas ibinibigay ng mga operator at ng pamahalaan: ang toll fee ay kinakailangan upang mabawi ang ginastos sa pagpapatayo ng mga expressway, mapanatili ang maayos na kondisyon ng mga kalsada, at mabigyan ng makatwirang kita ang mga pribadong kumpanyang namuhunan sa mga proyektong ito.

Sa papel, tila makatuwiran ang paliwanag. Sa ilalim ng Public-Private Partnership (PPP) at ng Build-Operate-Transfer (BOT) Law, pinahihintulutan ang mga pribadong kumpanya na magtayo at magpatakbo ng mga imprastraktura kapalit ng karapatang maningil ng toll sa loob ng itinakdang panahon. Layunin umano nitong mapabilis ang pag-unlad ng bansa nang hindi kinakailangang umutang nang malaki ang gobyerno.

Ngunit habang patuloy na tumataas ang presyo ng gasolina, diesel, pagkain, kuryente, tubig, at iba pang pangunahing pangangailangan, lumalakas din ang tanong ng ordinaryong Pilipino: Hanggang kailan magbabayad ang mamamayan?

Sa kasalukuyan, ang isang motorista ay hindi lamang nagbabayad ng mahal na gasolina. Kailangan din niyang maglaan ng daan-daang piso para sa toll fee sa bawat biyahe. Para sa mga empleyadong araw-araw bumibiyahe mula sa Cavite, Laguna, Bulacan, Pampanga, at iba pang karatig-probinsiya patungong Metro Manila, ang toll fee ay hindi na simpleng bayarin para sa kaginhawahan. Isa na itong mabigat na dagdag-gastos sa buwanang budget ng pamilya.

Habang ang mga mamamayan ay nagsisikap pagkasyahin ang kanilang kita para sa pagkain, matrikula, upa, at gamot, patuloy namang kumikita ng bilyun-bilyong piso ang mga operator ng expressway. Legal man ito at naaayon sa mga kontrata, hindi maiiwasang itanong ng marami kung patas pa ba ang sistema.

Mas masakit para sa ilan ang isipin na habang may sapat na pondo upang suportahan ang malalaking proyekto at pribadong operasyon, marami pa ring pampublikong paaralan ang kulang sa silid-aralan, kagamitan, at maging sa libreng uniporme para sa mga batang nag-aaral. Maraming magulang ang patuloy na nahihirapang tustusan ang gastusin sa edukasyon habang ang ilan sa mga pampublikong paaralan ay umaasa pa rin sa donasyon at tulong ng mga lokal na pamahalaan.

Sa sektor ng kalusugan, hindi rin nawawala ang mga reklamo ng mga pasyente. Maraming Pilipino ang pumipila nang mahabang oras sa mga pampublikong ospital. May mga pagkakataong kulang ang gamot, kulang ang kama, kulang ang kagamitan, at kulang ang mga manggagawang pangkalusugan. May mga pamilya na napipilitang mangutang o magsagawa ng online fundraising upang maipagamot ang kanilang mahal sa buhay. May ilan ding namamatay dahil hindi agad nabibigyan ng sapat na serbisyong medikal o hindi kayang tustusan ang gastusin sa pagpapagamot.

Dito pumapasok ang malaking usaping panlipunan. Hindi naman direktang napupunta sa mga ospital o paaralan ang perang kinokolekta sa toll fees dahil nakalaan ito sa mga proyektong expressway at sa mga kasunduang pinasok ng gobyerno at pribadong sektor. Ngunit para sa karaniwang mamamayan, iisa lamang ang pinagmumulan ng lahat ng bayarin—ang kanilang bulsa.

Kapag nakikita nilang patuloy ang pagtaas ng toll, gasolina, at iba pang gastusin habang nananatiling kulang ang ilang serbisyong panlipunan, natural lamang na magtanong sila kung tama ba ang prayoridad ng pamahalaan. Bakit tila napakadaling aprubahan ang dagdag-singil sa toll ngunit napakahirap pondohan nang sapat ang mga ospital, paaralan, at iba pang pangunahing serbisyo?

Ang tanong na ito ay hindi simpleng usapin ng ekonomiya. Ito ay usapin ng pananagutan at prayoridad. Ang tunay na hamon sa pamahalaan ay kung paano mababalanse ang pangangailangan sa modernong imprastraktura at ang pangangailangan ng mamamayan para sa abot-kayang edukasyon, de-kalidad na serbisyong pangkalusugan, at disenteng pamumuhay.

Walang tutol sa pagkakaroon ng maayos na expressway. Walang tutol sa pagpapaunlad ng transportasyon at kalakalan. Ngunit habang patuloy na nagbabayad ang taumbayan ng mas mataas na halaga sa bawat litro ng gasolina, bawat kilo ng bigas, bawat reseta ng gamot, at bawat daan sa tollway, lalong lumalakas ang panawagan para sa mas malinaw na paliwanag at mas makataong mga polisiya.

Sapagkat sa huli, ang sukatan ng tunay na pag-unlad ay hindi lamang ang haba ng mga expressway o ang dami ng sasakyang dumaraan dito. Ang tunay na sukatan ng pag-unlad ay kung ang karaniwang Pilipino ba ay nagkakaroon ng mas maginhawang buhay, mas maayos na edukasyon, at mas maaasahang serbisyong pangkalusugan.

Kung patuloy na lumalaki ang kita ng malalaking proyekto ngunit nananatiling hirap ang ordinaryong mamamayan, mananatili ang tanong na bumabagabag sa marami: Para kanino ba talaga ang pag-unlad?

Bawing-Bawi Na Ba Sila? Bakit Patuloy na Mabigat ang Toll sa mga Pilipino?

Sa bawat pagdaan ng mga motorista sa NLEX, SLEX, Skyway, at iba pang expressway sa bansa, isang tanong ang patuloy na lumulutang sa isip ng maraming Pilipino: Hindi pa ba sapat ang kinita ng mga operator?

Sa loob ng maraming taon, bilyun-bilyong piso na ang naibayad ng taumbayan sa toll fees. Araw-araw, daan-daang libong sasakyan ang dumaraan sa mga pangunahing expressway ng bansa. Buwan-buwan, umaabot sa bilyong piso ang pumapasok sa mga operator. Taon-taon, patuloy silang nag-uulat ng malalaking kita sa kanilang mga financial reports.

Dahil dito, marami ang nagtatanong kung nabawi na ba ng mga kumpanyang ito ang kanilang puhunan. Kung ang layunin ng toll ay upang mabayaran ang gastos sa konstruksyon, maintenance, at operasyon, bakit tila walang katapusan ang paniningil? Bakit sa halip na bumaba ang singil ay patuloy pa itong tumataas?

Hindi naman tutol ang mga motorista sa pagbabayad para sa maayos na kalsada. Nauunawaan ng marami na may gastos sa pagpapatakbo ng expressway. Ngunit iba na ang usapan kapag ang pakiramdam ng publiko ay matagal nang nabawi ang puhunan ngunit ang mga mamamayan ay patuloy pa ring pinapasan ang mataas na bayarin.

Mas masakit pa rito ang karanasan ng ilang motorista pagdating sa resibo at dokumentasyon ng kanilang mga bayad. Sa panahon ng digital technology at modernong sistema, marami pa ring reklamo tungkol sa kahirapan ng pagkuha ng kumpletong records, official receipts, at maayos na transaction history. May mga pagkakataong kailangan pang dumaan sa masalimuot na proseso upang makuha ang dokumentong dapat ay awtomatikong ibinibigay sa mga nagbabayad.

Para sa isang ordinaryong empleyado, negosyante, o delivery driver na araw-araw gumagamit ng expressway, ang bawat pisong ibinabayad ay mahalaga. Karapatan nilang malaman kung saan napupunta ang kanilang pera at magkaroon ng malinaw, mabilis, at transparent na sistema ng dokumentasyon.

Nakakadismaya para sa ilan na habang napakabilis ng pangongolekta ng bayad, tila hindi ganoon kabilis ang pagbibigay ng malinaw at madaling ma-access na mga resibo at records. Sa isang sistemang kumikita ng bilyun-bilyong piso, inaasahan ng publiko ang mas mataas na antas ng serbisyo at pananagutan.

Ang mas malaking isyu rito ay hindi lamang ang halaga ng toll. Ito ay tungkol sa tiwala ng publiko. Kapag nakikita ng mga tao na patuloy ang pagtaas ng singil habang tila hindi naman bumababa ang kanilang pasanin, natural lamang na magtanong sila. Kapag nakikita nilang bilyun-bilyon ang kinikita ng mga operator ngunit may mga bahagi ng serbisyo na nananatiling mahirap at mabagal, lalong lumalakas ang kanilang pagkadismaya.

Ang mga expressway ay itinayo upang magsilbi sa publiko. Hindi sapat na mabilis lamang ang biyahe. Dapat ding mabilis, malinaw, at makatarungan ang buong sistema para sa mga nagbabayad nito.

Sa huli, hindi masama ang kumita ang mga pribadong kumpanya. Ngunit kung tunay ngang bawing-bawi na ang kanilang puhunan matapos ang maraming taon ng operasyon at napakalaking koleksyon mula sa taumbayan, may karapatan ang publiko na magtanong kung bakit patuloy na mabigat ang singil at kung bakit hindi pa rin ganap na nararamdaman ang kalidad ng serbisyong naaayon sa halagang kanilang ibinabayad.

Sapagkat ang bawat pisong kinokolekta sa toll ay hindi lamang numero sa isang financial report. Ito ay perang pinaghirapan ng mga manggagawa, negosyante, drayber, at ordinaryong Pilipino na umaasang ang kanilang ibinabayad ay katumbas ng patas, malinaw, at mahusay na serbisyo.